“Gàu” không chỉ là chuyện sạch hay bẩn, mà là một vấn đề da liễu âm thầm bào mòn sự tự tin của rất nhiều người. Nhiều người cố gội đầu thật thường xuyên nhưng gàu vẫn còn — lý do thường là bạn chưa biết mình đang gặp loại gàu nào, nên cũng chưa chăm sóc đúng cách.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu gàu là gì, gàu có mấy loại, và những vấn đề bong vảy da đầu nào thật ra không phải gàu — cùng với cách chọn dầu gội và sản phẩm chăm sóc tóc phù hợp cho từng trường hợp, kể cả hai tình trạng hay bị nhầm với gàu nhất: viêm da tiết bã và vảy nến.
Gàu là gì?
Gàu (Dandruff) là tình trạng tế bào da trên da đầu bong tróc nhanh hơn bình thường. Thông thường tế bào da thay mới khoảng 28 ngày một lần, nhưng khi có yếu tố kích thích, quá trình này diễn ra nhanh hơn và tạo thành những mảng vảy trắng hoặc vàng nhìn thấy rõ, thường kèm theo ngứa.
Nếu muốn hiểu sâu cơ chế hình thành gàu — nấm Malassezia, dầu thừa và hàng rào bảo vệ da đầu suy yếu — hãy đọc thêm Gàu do đâu mà có? Cách chọn dầu gội trị gàu không tái phát.
Gàu nhờn, gàu khô, viêm da tiết bã và vảy nến khác nhau thế nào?
Nhận diện đúng vấn đề da đầu là mấu chốt của việc chăm sóc. Vì nếu hiểu sai, ta sẽ chọn sai dầu gội hoặc sai cách chăm sóc — vấn đề không những không hết mà còn có thể nặng hơn. Gàu nhờn, gàu khô, viêm da tiết bã và vảy nến trông rất giống nhau: cả bốn đều để lại từng mảng tế bào da trên da đầu, nên rất hay bị gộp chung thành “gàu”.
Gàu nhờn (Oily Dandruff)
Gàu nhờn là những mảng lớn, màu vàng, bóng dầu và dính chặt vào da đầu lẫn sợi tóc
- Đặc điểm: mảng lớn, màu vàng, nhờn, dính vào tóc, nhiều khi kèm mùi hôi ẩm
- Tình trạng da đầu: rất nhiều dầu, có mùi hôi ẩm
- Vị trí xuất hiện: chỉ trên da đầu
Nguyên nhân: tuyến bã nhờn tiết quá nhiều dầu (Sebum), và lượng dầu này chính là nguồn thức ăn lý tưởng của nấm Malassezia. Loại nấm này phân giải dầu trên da đầu thành axit oleic (Oleic Acid); axit này thấm xuống gây kích ứng da, khiến tế bào da tăng tốc bong tróc thành những mảng gàu ẩm, dày, dính và ngả vàng, thường kèm mùi hôi ẩm. Da đầu càng tiết nhiều dầu, loại nấm này càng sinh sôi nhanh.
Gàu khô (Dry Dandruff)
Gàu khô là những mảng nhỏ, màu trắng, khô và rơi dễ dàng như bột
- Đặc điểm: mảng nhỏ, nhiều khi giống bụi phấn, màu trắng, khô, dễ rơi
- Tình trạng da đầu: khô căng, ngứa râm ran, đặc biệt là kiểu ngứa do da đầu khô
- Vị trí xuất hiện: chỉ trên da đầu
Nguyên nhân: da đầu thiếu độ ẩm nên tế bào da bong ra thành bột hoặc mảng trắng nhỏ giống bột mì. Thường gặp vào mùa lạnh, hoặc ở người hay gội đầu bằng nước quá nóng.
Viêm da tiết bã (Seb-Derm)
Viêm da tiết bã thường lan ra ngoài da đầu, tới các vùng nhiều tuyến bã như sau tai và hai bên cánh mũi
- Đặc điểm: mảng dày, màu vàng đậm, đóng vảy bóng dầu
- Tình trạng da đầu: có mẩn đỏ, ngứa, viêm
- Vị trí xuất hiện: những vùng tập trung nhiều tuyến bã như da đầu, trán, đầu chân mày, hai bên cánh mũi, sau tai, trong ống tai, vùng ria và râu, ngực trên, lưng trên…
Nguyên nhân: viêm da tiết bã là một bệnh viêm da mạn tính, bắt nguồn từ nấm, tuyến bã bị viêm và hệ miễn dịch suy giảm. Những yếu tố khiến bệnh bùng phát:
- Căng thẳng – căng thẳng làm tăng cortisol, và cortisol trong cơ thể kích hoạt phản ứng viêm
- Thiếu ngủ – nghỉ ngơi không đủ là nguyên nhân quan trọng làm suy giảm miễn dịch
- Thời tiết – không khí khô lạnh, hoặc nóng quá mức, đều có thể khiến bệnh bùng phát
- Thực phẩm – rượu bia, đường, và với một số người là đồ ăn quá cay nồng
- Hàng rào da yếu – khi lớp bảo vệ da suy yếu, da mất độ ẩm và dễ kích ứng với môi trường hơn người có hàng rào da khỏe mạnh
- Da nhạy cảm – da của người bị viêm da tiết bã đặc biệt nhạy với axit oleic (do nấm Malassezia — thủ phạm của gàu nhờn — tạo ra), dẫn tới viêm, đỏ và ngứa
Đọc thêm tại bài Viêm da tiết bã là gì?
Vảy nến (Psoriasis)
Vảy nến là những mảng đỏ đậm, viền vảy rõ nét, và có thể xuất hiện ở bất kỳ vùng da nào
- Đặc điểm: vảy màu bạc có ánh, mảng dày và cứng. Nếu bóc lớp vảy ra, vùng da bên dưới là mảng đỏ và rỉ những điểm máu nhỏ
- Tình trạng da đầu: mảng đỏ đậm, viền vảy rõ nét
- Vị trí xuất hiện: bất kỳ vùng da nào trên cơ thể, thường gặp ở da đầu, trán, sau gáy, sau vành tai, móng, rãnh mông, bẹn, lòng bàn tay, lòng bàn chân, khớp, và trên mặt ở vùng đầu chân mày, rãnh mũi (hay bị nhầm với viêm da tiết bã)
Nguyên nhân: vảy nến bắt nguồn từ rối loạn hệ miễn dịch, nên đây không chỉ là vấn đề ngoài da mà liên quan tới nhóm bệnh tự miễn (Autoimmune Disease). Tình trạng viêm da mạn tính khiến cơ thể sản xuất tế bào da quá nhanh, các tế bào sinh ra quá nhiều và quá nhanh chồng lên nhau thành những mảng dày, có vảy bạc ánh. Các nguyên nhân gồm:
- Di truyền – vảy nến không phải bệnh lây, nhưng có thể di truyền
- Hệ miễn dịch hoạt động bất thường – bạch cầu hoạt động sai lệch và quay sang tấn công chính tế bào da của cơ thể. Điều này có thể do nhiễm một số virus khiến hệ miễn dịch hoạt động bất thường, hoặc do tình trạng viêm mạn tính kéo dài khiến hệ miễn dịch bắt đầu nhầm lẫn và phá hủy mô của chính mình
- Thói quen sống – uống nhiều rượu bia, hút thuốc, béo phì đều góp phần gây viêm trong cơ thể
- Một số thuốc – vài nhóm thuốc có thể kích hoạt vảy nến, như một số thuốc hạ huyết áp, thuốc chống loạn thần hay thuốc điều trị sốt rét
- Tổn thương da – vết bỏng nắng nặng hoặc vết mổ lớn có thể kích hoạt vảy nến tại vùng đó và lan sang các vùng khác
Cách chọn dầu gội phù hợp khi bị gàu, viêm da tiết bã và vảy nến
Trước tiên hãy phân biệt xem gàu của mình là gàu khô hay gàu nhờn. Khi đã rõ, bạn có thể bắt đầu chăm sóc đúng cách.
Cách chọn dầu gội cho gàu khô
Gàu khô bắt nguồn từ da đầu khô, nên trọng tâm là bổ sung nước cho da.
- Chọn công thức dịu nhẹ giúp tăng độ ẩm cho da đầu, ví dụ dầu gội có nha đam, hương thảo, cám gạo, vitamin B5…
- Tránh dầu gội chứa sulfate (Sulfate Free), vì sulfate là chất tẩy rửa làm khô da đầu do lấy đi quá nhiều dầu tự nhiên
- Dùng sản phẩm dưỡng không chứa silicone (Silicone Free) — loại này có thể dùng cho cả da đầu, còn kem xả thông thường chứa silicone chỉ nên dùng ở phần ngọn tóc, vì silicone tiếp xúc trực tiếp da đầu dễ gây bít tắc và kích ứng
- Không gội bằng nước quá nóng, vì sẽ càng làm da đầu khô hơn
Dầu gội gợi ý cho người bị gàu khô
- AloEx Organic Black Shampoo
- AloEx Organic Extra Mild Shampoo
- AloEx Everyday Organic Shampoo – Floral Sunshine
Cách chọn dầu gội cho gàu nhờn
Gàu nhờn đến từ lượng dầu thừa trên da đầu kết hợp với nấm Malassezia, nên mấu chốt là vừa kiểm soát dầu vừa xử lý nấm.
- Chọn dầu gội Oil Control phù hợp với tóc dầu, ví dụ có chiết xuất chanh Thái, bồ hòn, rau má, chùm ruột núi, xương khỉ giúp kiểm soát dầu dịu nhẹ, cùng Salicylic Acid giúp tẩy tế bào chết da đầu vừa đủ để da đầu không quá nhờn
- Dùng dầu gội dược có hoạt chất diệt nấm trực tiếp như Ketoconazole, Piroctone Olamine, Zinc Pyrithione
- Tìm dầu gội có thành phần giúp giảm viêm như nha đam, lá móng, xương khỉ, rau má, bồ hòn
- Tránh dầu gội có chất tẩy rửa mạnh nhóm sulfate: ngoài việc làm da đầu sạch quá mức, việc lấy đi dầu quá nhanh sẽ khiến da đầu vội tiết bù nhiều dầu hơn, tóc lại nhanh bết hơn
- Ngưng hoặc giảm ủ tóc, nhất là ủ bằng dầu hoặc sản phẩm chứa silicone, vì sẽ khiến da đầu nhanh nhờn hơn
Dầu gội gợi ý cho người bị gàu nhờn
Cách chọn dầu gội cho người bị viêm da tiết bã
Viêm da tiết bã không chỉ là chuyện nấm hay da khô. Về điều trị, bác sĩ có thể kê thêm thuốc để giảm viêm; còn gội đầu là việc vệ sinh phải làm thường xuyên. Dầu gội cho người viêm da tiết bã ngoài việc phải thật dịu nhẹ, còn nên đồng thời giảm viêm, cấp ẩm và xử lý nấm.
- Tìm dầu gội dược giúp loại bỏ nấm Malassezia giống như với gàu nhờn, vì nấm Malassezia cũng là một trong nhiều yếu tố khiến viêm da tiết bã nặng hơn
- Chọn công thức dịu nhẹ, không chứa các chất dễ gây kích ứng, ví dụ Sulfate Free, Silicone Free
- Dùng dầu gội giàu thành phần làm dịu da đầu như nha đam, rau má, đậu biếc…
- Không nên dùng dầu gội có tính mát lạnh, vì có thể khiến vùng đỏ bùng lên nặng hơn
Viêm da tiết bã ở da đầu đôi khi có thể cải thiện nhờ chọn đúng dầu gội và gội đúng cách. Nhưng nếu bệnh nặng, xuất hiện ở vùng khác ngoài da đầu, lan xuống mặt, hoặc bắt đầu rỉ dịch, hãy đi khám bác sĩ để được điều trị bằng thuốc.
Dầu gội gợi ý cho người bị viêm da tiết bã
Cách chọn dầu gội cho người bị vảy nến
Vảy nến là bệnh không thể chữa khỏi bằng dầu gội, nhưng dầu gội có thể giúp giảm bớt mức độ nặng. Nguyên tắc chọn dầu gội cho người vảy nến là tập trung giảm viêm và làm mỏng lớp vảy, và quan trọng nhất là phải dịu nhẹ, không chứa chất kích ứng để không làm viêm nặng thêm.
- Chọn dầu gội có thành phần làm mỏng vảy, ví dụ chứa Salicylic Acid hoặc BHA — Salicylic Acid giúp lớp vảy dày mềm ra và bong dễ hơn
- Tìm dầu gội có chiết xuất cấp ẩm, để vảy mềm hơn và dễ bong hơn
- Dùng dầu gội chứa Coal Tar (hắc ín), thành phần nổi bật cho người vảy nến, giúp làm chậm quá trình phân chia tế bào da, giảm đỏ và giảm ngứa
- Dầu gội dược Clobetasol Propionate do bác sĩ kê cho bệnh nhân vảy nến; đây là dầu gội nhóm corticoid giúp giảm viêm da nhanh, giảm đỏ, giảm sưng, giảm ngứa và làm mỏng vảy
- Nhất thiết tránh dầu gội chứa sulfate, hương liệu và cồn, vì sẽ làm da khô và ngứa hơn
Dầu gội gợi ý cho người bị vảy nến
Chọn dầu gội AloEx chăm sóc gàu, viêm da tiết bã và vảy nến
Mọi công thức dầu gội AloEx đều không chứa các chất dễ gây kích ứng — Sulfate Free, Silicone Free, Paraben Free — dùng chiết xuất thiên nhiên làm hoạt chất chính (Active Ingredients), và đã được bác sĩ da liễu kiểm nghiệm là phù hợp với người da nhạy cảm.
AloEx Organic Anti-Dandruff Shampoo — dầu gội sạch gàu thiết kế riêng cho gàu nhờn
- Dầu gội sạch gàu công thức hữu cơ, chăm sóc gàu nhờn bằng các chiết xuất chất lượng cao có kiểm nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả làm sạch gàu
- Xử lý nấm Malassezia bằng DandErase™, chiết xuất Bio-Botanical từ cánh hoa nghệ tây, có kiểm nghiệm lâm sàng trên 70 tình nguyện viên cho thấy giúp giảm gàu tới 95% chỉ sau 3 ngày; ngoài ra còn có Piroctone Olamine hỗ trợ làm sạch gàu
- Làm bong vảy, giúp da đầu thay mới tế bào một cách dịu nhẹ, đồng thời kiểm soát dầu nhờ Salicylic Acid và chiết xuất bồ kết
- Nuôi dưỡng da đầu ẩm mượt, củng cố hàng rào bảo vệ da đầu bằng nhiều chiết xuất hữu cơ khác
Xem toàn bộ thành phần và kết quả kiểm nghiệm tại trang AloEx Organic Anti-Dandruff Shampoo
Vì sao AloEx Organic Original Shampoo phù hợp với người bị gàu nhờn?
- Là công thức thiết kế riêng cho người có da đầu và tóc dầu — chính là nguyên nhân của gàu nhờn
- Làm sạch tóc và da đầu kỹ lưỡng mà không gây khô căng, không khiến da đầu tiết thêm dầu
- Có chiết xuất thiên nhiên giúp giảm nấm và vi khuẩn như xương khỉ, hoa nhài, lá móng, chanh Thái…
- Có chiết xuất thiên nhiên giúp giảm dầu trên da đầu như chanh Thái, bồ hòn…
Xem toàn bộ thành phần tại trang AloEx Organic Original Shampoo
Vì sao AloEx Organic Black Shampoo phù hợp với người bị gàu khô?
- Được thiết kế riêng để tăng độ ẩm cho tóc và da đầu, nên giúp chăm sóc tình trạng da đầu khô — nguyên nhân của gàu khô
- Có chiết xuất thiên nhiên giúp cấp ẩm như chiết xuất nếp than, tinh dầu chanh oải hương…
- Vì AloEx Organic Black Shampoo có tính mát lạnh nên không phù hợp với người bị viêm da tiết bã và vảy nến
Xem toàn bộ thành phần tại trang AloEx Organic Black Shampoo
Vì sao AloEx Organic Extra Mild Shampoo phù hợp với gàu khô, viêm da tiết bã và vảy nến?
- Là dầu gội thiết kế riêng cho làn da đặc biệt nhạy cảm, đồng thời tăng độ ẩm cho tóc và da đầu
- Có chiết xuất thiên nhiên giúp cấp ẩm và giảm viêm như cám gạo, nha đam, rau má…
- Nhờ khả năng cấp ẩm và làm dịu nhẹ nhàng, công thức này giúp chăm sóc gàu khô, và phù hợp với làn da đầu mỏng manh của người bị viêm da tiết bã hay vảy nến — những người phải tránh các chất dễ kích ứng
Xem toàn bộ thành phần tại trang AloEx Organic Extra Mild Shampoo
Vì sao AloEx Everyday Organic Shampoo phù hợp với người bị gàu khô?
- AloEx Everyday Organic Shampoo – Floral Sunshine là công thức cấp ẩm tối đa cho da đầu, phù hợp với người thích gội đầu mỗi ngày
- Có chiết xuất thiên nhiên giúp cấp ẩm như dầu argan, hương thảo, cám gạo…
- Là dầu gội AloEx cấp ẩm cho da đầu một cách dịu nhẹ nhất, nên phù hợp với gàu khô — loại gàu sinh ra từ da đầu thiếu ẩm đến mức bong vảy
Xem toàn bộ thành phần tại trang AloEx Everyday Organic Shampoo – Floral Sunshine
Tóm lại
Người ta hay nhầm lẫn giữa gàu khô, gàu nhờn, viêm da tiết bã và vảy nến, vì cả bốn có triệu chứng ban đầu giống nhau: ngứa và có vảy rơi xuống áo. Nhưng thực chất nguyên nhân hoàn toàn khác nhau. Biết được da đầu mình bong vảy vì lý do gì sẽ giúp bạn chọn đúng dầu gội cho vấn đề của mình, và giải quyết hoặc giảm bớt mức độ nặng của triệu chứng.
Ngược lại, nếu hiểu sai và chọn sai dầu gội thì không những không khỏi mà triệu chứng còn có thể nặng hơn. Ví dụ bạn bị gàu nhờn nhưng lại dùng dầu gội cấp ẩm dành cho gàu khô, da đầu vốn đã nhiều dầu sẽ càng nhờn hơn — gàu không hết mà còn có thể nặng thêm.
| Gàu nhờn | Gàu khô | Viêm da tiết bã | Vảy nến | |
|---|---|---|---|---|
| Nguyên nhân | Da đầu rất nhiều dầu + nấm Malassezia | Da đầu khô; gội bằng nước ấm hoặc quá nóng | Tuyến bã viêm mạn tính + nấm + hệ miễn dịch nhạy với yếu tố kích thích | Hệ miễn dịch bất thường khiến tế bào da phân chia quá nhanh |
| Đặc điểm vảy | Mảng lớn, màu vàng, nhờn, dính vào tóc hoặc da đầu | Mảng nhỏ, màu trắng, khô, rơi như bột | Mảng dày, vàng bóng, thường có nền đỏ viêm bên dưới | Mảng rất dày, trắng bạc bóng, viền đỏ rõ, bóc ra thì rỉ máu |
| Vị trí xuất hiện | Da đầu | Da đầu | Da đầu, đầu chân mày, rãnh mũi, sau tai | Da đầu (lan quá đường chân tóc), khuỷu tay, đầu gối, móng |
| Cách chăm sóc | Dùng dầu gội kiểm soát dầu có hoạt chất diệt nấm | Cấp ẩm, dùng công thức dịu nhẹ, tránh gội bằng nước nóng hoặc quá ấm | Dùng dầu gội dược diệt nấm xen kẽ với thành phần giảm viêm, và nghỉ ngơi đầy đủ | Phải đi khám bác sĩ, dùng dầu gội hắc ín, thuốc corticoid |
| Chọn dầu gội AloEx nào | Organic Extra Mild Shampoo | Organic Extra Mild Shampoo |
